आत्मज्योतज्योतिष · पंचांग
देवी

नवदुर्गा — माँ दुर्गा के नौ रूप

नवरात्रि के नौ दिनों में हर दिन देवी के एक रूप की पूजा होती है — पर्वत की पुत्री शैलपुत्री से लेकर सभी सिद्धियाँ देने वाली सिद्धिदात्री तक। कथा और प्रार्थना के लिए किसी रूप पर टैप करें।

दिखाई गई तारीख़ें चैत्र नवरात्रि 2027 (नई दिल्ली) की हैं।

नौ रूपों के नाम वाला श्लोक

देवी कवच (दुर्गा सप्तशती)

प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी। तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम्॥ पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च। सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम्॥ नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः। उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना॥

prathamaṃ śailaputrī ca dvitīyaṃ brahmacāriṇī | tṛtīyaṃ candraghaṇṭeti kūṣmāṇḍeti caturthakam || pañcamaṃ skandamāteti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanīti ca | saptamaṃ kālarātrīti mahāgaurīti cāṣṭamam || navamaṃ siddhidātrī ca navadurgāḥ prakīrtitāḥ | uktānyetāni nāmāni brahmaṇaiva mahātmanā ||

पहली शैलपुत्री, दूसरी ब्रह्मचारिणी, तीसरी चन्द्रघण्टा, चौथी कूष्माण्डा; पाँचवीं स्कन्दमाता, छठी कात्यायनी, सातवीं कालरात्रि और आठवीं महागौरी; नौवीं सिद्धिदात्री। ये नवदुर्गा कहलाती हैं — ये नाम स्वयं महात्मा ब्रह्मा ने बताए हैं।

नौ रूपों का यह क्रम देवी कवच के इस श्लोक से आता है, जिसका पाठ दुर्गा सप्तशती से पहले होता है। क्रम से पढ़ें तो ये रूप देवी की एक जीवन-यात्रा बताते हैं: पर्वत की पुत्री के रूप में जन्म, तपस्या के वर्ष और शिव से विवाह, मातृत्व, महिषासुर का संहार करने वाली योद्धा, सभी असुरों का अंत करने वाली काल-रात्रि, उसके बाद लौटी पवित्रता, और अंत में पूर्णता देने वाली।

संबंधित